|
Plastik Nedir
Plastik Polimer
esaslı, sıvı halde işleme sokulup şekillendikten sonra sertleşebilen
organik madde. Plastiklerin hammaddesi daha çok petrolden üretilir. Küçük
moleküllü olan monomerler kimyasal yollarla birleştirilerek polimerize
edilirler ve bu işlem sonucu büyük moleküllü polimerler meydana gelir.
Polimerlere birçok katkı maddeleri ilave edilerek maksada uygun plastik
maddeler elde edilir.
Plastiğin kolay işlenebilirliği, rengi, parlaklığı, otomatik
istihsale uygun oluşu, plastiği çok çeşitli sahalarda kullanma imkanını
doğurmuştur. Plastik ayrıca çok ucuza mal edilebilmektedir. İklim
şartlarına mukavemeti metallerden daha iyidir. Telefon gövde ve
ahizesinden, mutfak eşyaları, taban kaplaması, şişe, mobilya, endüstri
aletleri ve daha birçok malzeme plastikten üretilmektedir.
Plastiğin ortaya çıkışı: Çok eski devirlerden beri şellak, reçine
gibi maddeler plastik olarak kullanılmıştır. Sentetik olarak plastik
yapımı 1868'de Amerikalı John W. Hyatt tarafından, selüloz nitratın kafur
ile karıştırılmasından elde edilmiştir. Bu plastik maddeden bilardo
topları, düğme, tarak yapılmıştı. Yine Amerikalı kaşif Leo Ho Baekeland
1909 senesinde bakalit olarak bilinen Fenol formaldehit polimerini buldu.
1935 senesinde Du Pont firması polimerlerden naylon'u bularak büyük bir
çığır açtı.
Bu sıralarda
polivinilklorür (PVC) ve akrilik plastikler de yapılmış ve kullanılmaya
başlanmıştır. 1938 senesinde Du Pont firmasının bulduğu teflon ise adeta
metallerin yerini alacak özelliklere sahiptir. Tetrafloretilen buharından
yüksek basınç altında ele geçen beyaz pudradan elde edilen teflonun 800°C
sıcaklığa dayanıklı ve oldukça mukavim ve esnek olması kullanma sahasını
genişletmiştir. 1950 senesinde Federal Almanya'da Max Planck Enstitüsünde
Karl Zevger isimli araştırmacı düşük basınç altında kolay elde edilebilen
yüksek mukavemetli polietilen plastikleri üretti.
Plastiklerin sınıflandırılması: Plastikler üç ana sınıfa ayrılırlar:
1. Selülozik plastikler,
2. Tabii plastikler,
3. Sentetik reçine plastikler.
Plastiklerin bu üç ana sınıfı da kendi arasında farklı sınıflara
ayrılırlar. Selülozik plastikler arasında selüloz asetat, selüloz
asetobütirat esteri, selüloz esterleri sayılabilir. Kazein plastiği, tabii
plastiklerden olup, sütten imal edildiği için süttaşı da denir. Sentetik
reçine plastikleri termoplastik ve termoset plastikler olarak iki gruptur.
Plastik yapılacak maddeler şekillendirilmek üzere, her defasında
ısıtıldığı vakit yumuşayan (termoplastikler) ve bir defa ısıtıldıktan
sonra sertleşince tekrar ısıtılsa dahi yumuşamayan (termosetler) olarak
iki sınıfa ayrılır.
Termoplastikler içine akrilonitril-bütadiyenstiren (ABS)
plastikleri, asetal plastikleri, akrilik plastikler, selülozik plastikler,
florplastikleri, polietilenler, polipropilenler, polivinilklorürler
girerler. Termoset plastikler içine ise amino plastikleri, epoksi
reçineleri, fenolik reçineler, poliüretanlar girer.
Plastik katkı malzemeleri
Plastik ana malzemesi polimerdir.
Plastiğin şekillendirilmesi ve boyanması için yanmaya, yağa, neme
mukavemetini arttırmak maksadı ile muhtelif katkı maddeleri katılır.
Plastiğin mukavemetini artırmak için en çok cam elyafı kullanılır.
Titreşim mukavemetini arttırmak için, plastikler içerisine lastik,
parçacıkları katılır. Plastik mamülün maliyetini düşürmek için içerisine
talaş tozu, mika ve amyant tozu karıştırılır. Plastiğin ısı ve kimyasal
maddelere mukavemeti yine kimyasal katkı maddeleriyle sağlanır. Plastikte
sertlik dioktilftalat ve benzeri bileşiklerle ayarlanır. Klor ve brom,
plastiklere yanmama özelliği kazandırır. Plastikleri renklendirme işlemi
ise boya renk maddeleri (pigmentler) ve boyalarla yapılır. Mesela
titandioksit, plastiğe beyaz renk vermek için kullanılabilir.
Plastik şekillendirme metodları
Plastiklere şekiller, ısıtma ve
çeşitli metodlarla kalıplara basmak suretiyle verilir. Bu maksatla
otomatik plastik malzeme imal tezgahları yapılmıştır. Plastik dökümü üç
ana metodla yapılır. Bunlar enjeksiyon dökümü, transfer dökümü ve
sıkma-sıkıştırma (ekstrusyon) metodudur. Bu metodlar haricinde daha birçok
özel şekil verme usulleri de vardır.
Enjeksiyon dökümü
Termoplastiklerin
şekillendirilmesinde en çok kullanılan metod enjeksiyon usulüdür.
Termoplastikler 3 mm boyutlu küp veya silindir granüller halinde bir
hazneden eritme kutusuna girer. Burada elektrikli ısıtıcılarla eritilen
plastik malzeme hidrolik piston ile kalıptan çıkarılır. Bütün bu işlemleri
otomatik olarak yapan enjeksiyon makinaları vardır.
Transfer döküm
Enjeksiyon döküm usulünde
istihsal hızını arttırmak için çok miktarda aynı cins şekli ihtiva eden
dişi ve erkek kalıp kullanılır. Bu tür döküm Özellikle termoset plastikler
için geçerlidir. Dişi kalıp üzerine dökülen sıvı plastik, daha katılaşmaya
vakit bulamadan ısıtılmış erkek kalıpla preslenir.
Sıkma-sıkıştırma döküm
Enjeksiyon dökümde hidrolik
piston vasıtası ile plastiği kalıba itme işlemini bu metodla et kıyma
makinalarında olduğu gibi sonsuz helezon dişli icra eder. Plastik
granüller erimek üzere elektrikli ısıtıcılı kısımdan geçer. Sıvı haldeki
plastik sonsuz dişliyle diş macununun sıkıldığı gibi kalıba aktarılır.
Kalıpta soğutma işlemi yapılarak şekilli plastik malzeme elde edilir.
Şişirme döküm
İçi boş şişe biçimindeki
plastikler, basınçlı hava ile plastik malzemenin kalıp içine
şişirilmesiyle elde edilir. Şişirme metodu döküm, büyük ebatlı bidon,
varil, otomobil yakıt depolarının imalatına uygundur.
Plastik kaplama
Sıvılaştırılmış plastik
içerisine ısıtılan metal malzemeler daldırılıp çıkarılırsa ucuz, dekoratif
bir mamul elde edilir.
Muşamba üretimi
Plastik malzeme merdaneler
arasından geçirilirse yayılarak levha halini alır. Masa örtüleri, banyo
perdeleri bu metodla imal edilir.
Plastikle ilgili problemler
Plastik malzeme kullanıldıktan
sonra tekrar eritilerek içerisine yüzde 25 oranında yeni plastik malzeme
katılmak suretiyle tekrar döküm yapmaya müsait duruma getirilebilir.
Yalnız mukavemet azalacağı için bu tür plastikler daha basit işlerde
kullanılır. Bu şekilde plastik malzemenin maliyet fiyatı düşürülebilir.
Termoset plastiklerin tekrar eritilerek kullanılması mümkün değildir.
Plastik malzemelerin yiyeceklerin paketlenmesinde kullanılması,
oldukça hassasiyet isteyen bir husustur. Küçük moleküllü plastikler,
içinde muhafaza edilen alkollü, asitli yiyecekleri zehirliyebilir.
Plastik malzemelerde porselen, cam, metal malzemelere nazaran
radyoaktif madde oranı da oldukça fazladır. Plastik malzemelerin depo
edildiği sahalarda çalışan personelin bu hususa dikkat ederek çalışması
gerekir. Plastik malzemeler çevre kirliliğine sebep olan en önemli madde
olarak kabul edilebilir.
|
