|
Lastik Nedir
Lastik Ham
kauçuğun işlenmesiyle elde edilen esnek madde. Tabii veya sun'i kauçuk,
kükürtle vulkanize edilerek lastiğe dönüştürülür.
Lastiğin elde edilmesi sadece vulkanizasyonla gerçekleşmez.
Bu esas işlemin yanında kauçuğa katılan katkı maddeleri de büyük ehemmiyet
taşır. Çünkü lastiğin geniş bir kullanılma sahası olup, bu sahaların
gerektirdiği özellikler de farklıdır. Mesela bir araba lastiği ile su
hortumu farklı özelliklere sahiptir.
Lastiğin ayakkabıcılıkta ve konfeksiyon eşyasında
kullanılmasıyla başlayan lastik sanayii, motorlu taşıtların gelişmesinden
sonra önem kazandı. Lastiğin özelliklerini geliştirmek için, içine başka
maddeler konmaya başlandı. Çinko oksit ve kurşun oksit ilavesiyle
vulkanizasyon çabuklaştırılır. Çeşitli boyar maddelerle renkli lastikler
imal edilir. Havanın etkisine karşı uzun ömür kazandırmak maksadıyla,
antioksidan adı verilen fenoller, aminler ve bazı tuzlar konulabilir.
Özellikle araba lastikleri için sağlamlığı arttırmak maksadıyla is (amorf
karbon) konur. Yumuşaklık vermek için stearik asit gibi maddeler ilave
edilir.
Makina kayışları ve basınca dayanıklı hortumlar yapmak için, sağlam
kumaşlara lastik maddesi emdirilir. Yanmayı önlemek için de lastiğe amyant
konur. Otomobil lastiklerine, yine sağlamlığı arttırmak için naylon
iplikler katılır.
Lastik, kauçuğa göre daha esnek bir üründür. Daha fazla uzar. Kolay
kopmaz ve mekanik sağlamlığı daha çoktur. Isı ve elektriği iletmez.
Organik sıvılarda pek çözünmez. Kimyevi maddelere karşı dayanıklı olup,
havada kalmayla da bozunmaz.
Çeşitli lastiklerin özellikleri kükürt nispeti ve diğer katkı
maddelerine göre farklıdır. Mesela % 3-5 nispetindeki kükürt bulunan
lastikler çok esnek ve yumuşak olup, kükürt nispeti arttıkça sertlik
artar. % 30-50 arasında kükürt bulunduğunda sert lastik elde edilir. Buna
ebonit denir ve akümülatör kutuları, tarak, düğme vs. eşya yapımında
kullanılır.
Taşıt lastikleri: Lastik esnek olduğu için, tekerleğin
karşılaşdığı darbelerin etkisini azaltır. Tekstil iplikleriyle (pamuk,
naylon vs.) veya çelik tellerle örülen bir iskelet, sun'i lateks, kauçuk
veya sentetik reçinelerle kaplanır. Bu çatı üzerine, tekerlek sırtına
gelen, yanında yapışmayı çoğaltıcı dişler bulunan bir lastik tabakası
geçirilir. Eskiden iç lastiğin delinmesini önlemek için, bu lastik
tabakası üzerine tel ve kauçuktan yapılmış ek bant konurdu. Günümüzde
iskeleti çelik telden yapılan lastiklerin tabanı çok az şekil
değiştirmektedir ve ömürleri daha uzundur.
Taşıtlarda kullanılan lastikler dolma ve havalı olmak üzere iki
kısma ayrılır. Dolma lastikler ilk olarak 1881'de Londra'da kullanılmaya
başlandı. Çok sert olan bu lastikler zamanla önemini kaybetti ve yerini
havalı lastiklere bıraktı. Günümüzde fabrikalarda kullanılan taşıyıcılarda
ve traktörlerde kullanılmaktadır. Havalı lastik ilk olarak 1845'te
İngiltere'de kullanılmaya başlandı. Bu lastik, bozulmayan bir dış lastik
ile, havanın dışarı kaçmasını önleyen kauçuk bir iç lastikten meydana
geliyordu. 1950'lerden sonra iç lastik kullanılmayan dublex lastikler
kullanılmaya başlandı.
Ülkemizde lastik sanayii 1927'de yürürlüğe giren Teşvik-i Sanayi
Kanunu ve 1929'da kabul edilen Gümrük Korumaları Kanunu ile gelişmeye
başladı. 1932'de İstanbul'da bir İsveç firmasının yardımları ile ilk
lastik fabrikası kuruldu. Türkiye'de otomobil lastik sanayii 1954'teki
Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu ile büyük bir gelişme gösterdi. Bu kanunun
ardından Pirelli, Goodyear, Uniroyal lastik fabrikaları kuruldu. Bunların
ihtiyacı karşılamaması üzerine 1978'de Lassa Lastik Sanayii bir süre sonra
da devlete ait Petlas Lastik Fabrikası kuruldu. Ülkemizdeki bütün lastik
üreten tesisler yabancı teknoloji ve patentlerle üretim yapmaktadır.
|
